ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Η έννοια της κοινωνικής καινοτομίας είναι αλληλένδετη με τη έννοια της κοινωνικής οικονομίας καθώς και οι δύο αφορούν στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων, συχνά μέσω εναλλακτικών οικονομικών και κοινωνικών μοντέλων. Η κοινωνική οικονομία επικεντρώνεται σε οργανισμούς και δράσεις που έχουν πρωταρχικό κοινωνικό στόχο (Οικοσύστημα Κοινωνικής & Αλληλέγγυας Οικονομίας – Κ.ΑΛ.Ο.), ενώ η κοινωνική καινοτομία είναι η ίδια η νέα λύση (προϊόν, υπηρεσία, πρακτικές και πρότυπα) που είναι κοινωνική τόσο ως προς τον σκοπό της όσο και ως προς τα μέσα της και αποτελεί μια δραστηριότητα που αφορά την ανάπτυξη και εφαρμογή νέων ιδεών που ταυτόχρονα ικανοποιεί κοινωνικές ανάγκες και δημιουργεί νέες κοινωνικές σχέσεις ή συνεργασίες μεταξύ δημόσιων οργανισμών, οργανισμών της κοινωνίας των πολιτών ή ιδιωτικών οργανισμών, ωφελώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την κοινωνία και ενισχύοντας την ικανότητά της να αναλαμβάνει δράση
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, στον Κανονισμό ΕΕ 2021/1057, γίνεται αναφορά:
- στο άρθρο 2 που αναφέρεται στους ορισμούς, εδάφιο 8: «κοινωνική καινοτομία ως η δραστηριότητα που είναι κοινωνική τόσο ως προς τον σκοπό της όσο και ως προς τα μέσα της και ιδίως μια δραστηριότητα που αφορά την ανάπτυξη και εφαρμογή νέων ιδεών (για προϊόντα, υπηρεσίες, πρακτικές και πρότυπα) που ταυτόχρονα ικανοποιεί κοινωνικές ανάγκες και δημιουργεί νέες κοινωνικές σχέσεις ή συνεργασίες μεταξύ δημόσιων οργανισμών, οργανισμών της κοινωνίας των πολιτών ή ιδιωτικών οργανισμών, ωφελώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την κοινωνία και ενισχύοντας την ικανότητά της να αναλαμβάνει δράση» και εδάφιο 10: «κοινωνικός πειραματισμός ως η παρέμβαση πολιτικής που στοχεύει στην παροχή καινοτόμου απάντησης σε κοινωνικές ανάγκες και εφαρμόζεται σε μικρή κλίμακα και σε συνθήκες που επιτρέπουν τη μέτρηση του αντικτύπου της, πριν εφαρμοστεί σε άλλα πλαίσια, συμπεριλαμβανομένων των γεωγραφικών και τομεακών, ή εφαρμοστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, αν τα αποτελέσματα αποδειχθούν θετικά»
- στο άρθρο 14 που αναφέρεται στις δράσεις της κοινωνικής καινοτομίας και ειδικά στην παράγραφο 4 αυτού όπου για πρώτη φορά γίνεται υποχρεωτική η αφιέρωση προτεραιότητας στην κοινωνική καινοτομία.
- στο προοίμιο του Κανονισμού, εδάφιο 29, όπου ενθαρρύνεται η υποστήριξη της κοινωνικής καινοτομίας κάνοντας σύνδεση και με την κοινωνική οικονομία: «Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας θα μπορούσαν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στην υλοποίηση της κοινωνικής καινοτομίας και στη συμβολή στην οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα.»
Το γεγονός ότι στην Ελλάδα έχει αναπτυχθεί το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κοινωνική Οικονομία και την Κοινωνική Καινοτομία (https://ypergasias.gov.gr/apascholisi/ethniko-schedio-drasis-gia-tin-koinoniki-oikonomia-kai-tin-koinoniki-kainotomia/), αναδεικνύει την επίσημη αναγνώριση της στενής σύνδεσης των δύο εννοιών και των στόχων τους. Ουσιαστικά η κοινωνική καινοτομία λειτουργεί ως ένας μηχανισμός μέσα στην κοινωνική οικονομία, καθώς πολλές δράσεις στην κοινωνική οικονομία, ξεκινώντας από τα κάτω (bottom up), βασίζονται σε καινοτόμες ιδέες στοχεύοντας στην επίτευξη των κοινωνικών τους στόχων. Επιπλέον, ο ρόλος των φορέων Κ.ΑΛ.Ο. στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και ειδικά για άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες και ειδικές ομάδες αναγνωρίζεται ως ένα ισχυρότερα εργαλεία ένταξης αυτών των ατόμων.
Στην τρέχουσα Προγραμματική Περίοδο του ΕΣΠΑ 2021-2027:
(α) Στο Πρόγραμμα Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή (κύριο τομεακό πρόγραμμα για το ΕΚΤ+) έχει περιληφθεί ειδική Προτεραιότητα (Προτεραιότητα 5) για την Κοινωνική Καινοτομία και έχουν προγραμματιστεί και οι σχετικές δράσεις για την κοινωνική οικονομία (ενδεικτικά: ALMA +, θεσμική και διαχειριστική ενδυνάμωση φορέων, κοινωνική ένταξη ατόμων προερχόμενων από ευάλωτες ομάδες, εξασφάλιση πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες στέγασης, φροντίδας, υγειονομικής περίθαλψης, κοινωνικής προστασίας κυρίως ατόμων από ευάλωτες ομάδες και παιδιών.).
Παράλληλα σε άλλες προτεραιότητες του προγράμματος έχουν προγραμματιστεί / υλοποιούνται δράσεις:
- για την ανάπτυξη, υποστήριξη και προώθηση της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (Προτεραιότητα 1 – Συστημικών Παρεμβάσεων) και
- για την ενίσχυση της κοινωνικής επιχειρηματικότητας και στήριξη της σύνδεσης με την αγορά εργασίας, καθώς και ολοκληρωμένες παρεμβάσεις και δράσεις ενίσχυσης της δημιουργίας και λειτουργίας Κοινωνικών Επιχειρήσεων Ένταξης ,για την υποστήριξη της απασχόλησης ατόμων με αναπηρία καθώς και για την ένταξη στην κοινωνία και την αγορά εργασίας μεταναστών – υπηκόων τρίτων χωρών (Προτεραιότητα 2 – Απασχόληση)
(β) Στα Προγράμματα των Περιφερειών έχουν δημοσιεύσει ή προτίθεται να δημοσιεύσουν Προσκλήσεις επιχορήγηση φορέων της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας (Κ.ΑΛ.Ο.), με βασικές επιλέξιμες δαπάνες το μισθολογικό και ασφαλιστικό κόστος για νέες ή/και υφιστάμενες θέσεις απασχόλησης (100% συγχρηματοδότηση), καθώς και λοιπές άμεσες και έμμεσες δαπάνες με χρήση επιλογής απλοποιημένου κόστους (ενιαίος συντελεστής 40% επί του επιλέξιμου μισθολογικού και ασφαλιστικού κόστους). Παρακάτω παρατίθενται οι σχετικές ιστοσελίδες όπου μπορείτε να αναζητήσετε τις Προσκλήσεις των ΠεΠ που είναι ανοιχτές για υποβολή προτάσεων χρηματοδότησης:
ΠεΠ «ΑΤΤΙΚΗ» (μόνο για υφιστάμενους φορείς, λήξη 16.03.2026): https://www.espa.gr/el/Pages/ProclamationsFS.aspx?item=6990
ΠεΠ «ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ» (υφιστάμενοι και υπό σύσταση φορείς, λήξη 26.01.2026):
https://www.espa.gr/el/Pages/ProclamationsFS.aspx?item=7062
https://pepionia.gr/%CF%80%CF%81%CF%8C%CF%83%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CE%B9%CE%BF%CE%BD50/
ΠεΠ «ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ» (υφιστάμενοι και υπό σύσταση φορείς, λήξη 28.01.2026):
https://www.espa.gr/el/Pages/ProclamationsFS.aspx?item=6983
ΠεΠ «ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ» (υφιστάμενοι και υπό σύσταση φορείς, λήξη 31.12.2025):
ΠεΠ «ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» (υφιστάμενοι και υπό σύσταση φορείς, λήξη 21.04.2026):